تصور کنید در یک بعدازظهر گرم تابستانی یا حتی در ترافیک سنگین یک روز پاییزی در حال رانندگی هستید که ناگهان متوجه بالا رفتن غیرعادی آمپر آب میشوید. چند لحظه بعد، بخار سفیدی از زیر کاپوت بلند میشود. این صحنه، کابوس هر رانندهای است؛ جوش آوردن خودرو.
جوش آوردن موتور یکی از جدیترین مشکلاتی است که اگر بهموقع و درست با آن برخورد نشود، میتواند خسارتهای سنگینی مانند سوختن واشر سرسیلندر، دفرمگی سیلندر و در نهایت سوختن کامل موتور را به همراه داشته باشد. در این مقاله جامع، قصد داریم به بررسی علتهای این مشکل، اقدامات حیاتی هنگام مواجهه با آن و روشهای پیشگیری بپردازیم.
نشانههای جوش آوردن خودرو چیست؟
قبل از اینکه موتور خودرو به مرحله بحرانی برسد، علائمی نشان میدهد که توجه به آنها میتواند مانع از آسیبهای جدی شود:
- بالا رفتن آمپر آب: عقربه آمپر به محدوده قرمز نزدیک یا وارد آن میشود.
- روشن شدن چراغ چک یا چراغ استاپ (STOP): در خودروهای جدیدتر، سیستم کامپیوتری اخطار دما را نمایش میدهد.
- کاهش قدرت موتور: خودرو کشش همیشگی را ندارد و ریپ میزند.
- شنیده شدن صدای تقتق: صدایی شبیه به برخورد فلزات از موتور به گوش میرسد (به دلیل داغی بیش از حد قطعات).
- خروج بخار یا مشاهده نشتی ضدیخ: بخار از زیر کاپوت خارج شده یا مایع رنگی (سبز، آبی یا قرمز) زیر ماشین چکه میکند.
هنگام جوش آوردن خودرو چه اقداماتی باید انجام دهیم؟ (مراحل گامبهگام)
رویارویی با این مشکل نیازمند حفظ خونسردی و انجام اقدامات زیر به ترتیب است:
۱. خودرو را در یک جای امن متوقف کنید
بلافاصله راهنما بزنید و خودرو را به پارکلاین یا شانه خاکی جاده هدایت کنید. خودرو را در شیب تند یا نقاط کور پارک نکنید.
۲. کولر را خاموش و بخاری را روشن کنید!
شاید عجیب به نظر برسد، اما روشن کردن بخاری با حداکثر درجه و دور فن، بخشی از گرمای موتور را به داخل کابین هدایت میکند و بار حرارتی روی موتور را کاهش میدهد. کولر نیز به دلیل درگیر کردن کمپرسور، فشار مضاعفی به موتور وارد میکند و باید فوراً خاموش شود.
۳. موتور را خاموش نکنید (در شرایط خاص)
اگر آب رادیاتور به بیرون نپاشیده و تسمه دینام پاره نشده است، موتور را خاموش نکنید. خاموش کردن ناگهانی موتور داغ باعث چسبیدن رینگ و پیستون به دیواره سیلندر (گیرپاژ کردن) میشود. بگذارید موتور در حالت درجا کار کند. نکته: فقط در صورتی موتور را خاموش کنید که متوجه نشتی شدید آب یا پاره شدن تسمه شدهاید.
۴. به هیچوجه درِ رادیاتور را باز نکنید!
این بزرگترین اشتباهی است که رانندگان کمتجربه مرتکب میشوند. مایع درون سیستم تحت فشار و دمای بالای ۱۰۰ درجه است. باز کردن در رادیاتور باعث پاشش ناگهانی آب جوش و اسید به صورت و دست شما خواهد شد.
۵. روی رادیاتور آب بریزید
اگر به آب دسترسی دارید، آن را بهآرامی روی شبکههای رادیاتور (نه روی خود موتور داغ) بریزید تا دما کاهش یابد.
۶. از متخصصان کمک بگیرید
اگر در کلانشهرها دچار این مشکل شدید و دانش فنی کافی برای برطرف کردن آن را ندارید، بهتر است کار را به کاردان بسپارید. به عنوان مثال، اگر در استان اصفهان با این مشکل مواجه شدید و خودروی شما از محصولات ایران خودرو است، بهترین و ایمنترین کار، تماس با مرکز امداد خودرو ایران خودرو اصفهان است تا کارشناسان مجرب در سریعترین زمان ممکن برای رفع عیب یا حمل خودرو به تعمیرگاه تخصصی در محل حاضر شوند.
علتهای اصلی جوش آوردن موتور خودرو
سیستم خنککاری خودرو از قطعات متعددی تشکیل شده است. نقص در هر یک از این قطعات میتواند منجر به بالا رفتن دمای موتور شود:
- کمبود یا نشتی مایع خنککننده: رایجترین علت، کم بودن آب رادیاتور به دلیل نشتی از شیلنگها، اتصالات یا خود رادیاتور است.
- خرابی ترموستات: اگر ترموستات قفل کند و باز نشود، مسیر چرخش آب به سمت رادیاتور مسدود شده و آب درون موتور مدام داغتر میشود.
- کار نکردن فن رادیاتور: فن مسئول خنک کردن آبِ درون رادیاتور است. سوختن موتور فن، خرابی رله یا سنسور دما مانع از کارکرد آن میشود.
- خرابی واتر پمپ: واترپمپ وظیفه به گردش درآوردن آب را دارد. اگر پرههای آن خورده شوند یا تسمه آن پاره شود، گردش آب متوقف میشود.
- کثیفی یا گرفتگی مجاری رادیاتور: رسوبات ناشی از استفاده از آب معمولی (به جای آب مقطر و ضدیخ) مجاری رادیاتور را مسدود میکند.
- خرابی درِ رادیاتور: درِ رادیاتور مانند سوپاپ اطمینان عمل میکند. اگر واشر آن خراب باشد، فشار سیستم افت کرده و آب در دمای پایینتری به جوش میآید.
چگونه از جوش آوردن خودرو پیشگیری کنیم؟
همیشه پیشگیری بهتر و ارزانتر از درمان است. با رعایت این نکات ساده، هرگز در جاده درمانده نخواهید شد:
- بررسی هفتگی قرارگاه آب: سطح مایع خنککننده را همیشه در حالت سرد چک کنید.
- استفاده از ضدیخ/ضدجوش مناسب: ضدیخ فقط برای زمستان نیست؛ این مایع در تابستان نقطه جوش آب را بالا میبرد و مانع از زنگزدگی سیستم میشود (فرمول ۵۰٪ آب مقطر و ۵۰٪ ضدیخ استاندارد).
- تعویض بهموقع قطعات مصرفی: ترموستات و درِ رادیاتور قطعات ارزانقیمتی هستند که بهتر است هر دو سال یکبار تعویض شوند.
- سرویس دورهای رادیاتور: هر سال یکبار سیستم خنککننده را شستشو دهید تا رسوبات داخلی آن پاک شوند.
جمعبندی
جوش آوردن خودرو حادثهای ناگهانی اما قابل پیشگیری است. با شناخت نشانهها، حفظ آرامش و انجام اقدامات صحیح میتوانید از آسیبهای میلیونی به موتور خودروی خود جلوگیری کنید. در صورتی که مشکل حاد بود، هرگز ریسک رانندگی با خودروی داغ را نپذیرفته و فوراً با امداد خودروهای معتبر تماس بگیرید.